Strona startowa Mapa serwisu E-mail

Kultura


 Literatura. Współczesną literaturę litewską cechuje duże zróżnicowanie gatunkowe i stylistyczne.
W twórczości poetyckiej centralne miejsce tradycyjnie zajmuje liryka bezpośrednia. Wśród najwybitniejszych, najbardziej oryginalnych poetów, należy wymienić Justinasa Marcinkevičiusa (ur. 1930), Algimantasa Baltakisa (ur. 1930), Janinę Degutytė (ur. 1928), Alfonsasa Maldonisa (ur. 1929) oraz Vytautasa Bložė (ur. 1930), Sigitasa Gedę (ur. 1943), Jonasa Juškaitisa (ur. 1933), Marcelijusa Martinaitisa (ur. 1936), Jonasa Strelkūnasa (ur. 1939), Juditę Vaičiūnaitė (1937-2001), Onė Baliukonė (ur. 1948), Antanasa A. Jonynasa (ur. 1953), Gintarasa Patackasa (ur. 1951), Kornelijusa Platelisa (ur. 1951), Nijole Miliauskaite (1950-2002), obdarzonych własnym niepowtarzalnym głosem, a jednocześnie przemawiających językiem współczesnej poezji europejskiej.

W 1972 roku debiutował też najbardziej znany na świecie poeta litewski Tomas Venclova (ur. 1937). Jego intelektualna poezja, wyróżniająca się dialogowym charakterem, miała duży wpływ na litewską tradycję poetycką.
Dzisiaj obraz poezji litewskiej kształtują tacy twórcy, jak Aidas Marčėnas (ur. 1960), Eugenijus Ališanka (ur. 1960), Sigitas Parulskis (ur. 1965), Gintaras Grajauskas (ur. 1966) i in.

We współczesnej prozie litewskiej kwestie żywotności tradycyjnych wartości humanistycznych poruszają tacy autorzy starszego pokolenia, jak Juozas Aputis (ur. 1936) czy Romualdas Granauskas (ur. 1939). Twórcami najdojrzalszej prozy są twórcy, którzy w okresie sowieckim nie mogli ogłaszać swoich utworów: Ričardas Gavelis (1950-2002), autor głośnego utworu
Vilniaus pokeris (Wileński pokera, 1989), będącego manifestem wyzwolenia prozy oraz postmodernistycznego stylu, Jurgis Kunčinas (1947-2002), którego głównym tematem była bohema wileńska, Juozas Erlickas (ur. 1953), w groteskowy sposób ukazujący współczesne społeczeństwo litewskie, Jurga Ivanauskaitė (ur. 1961), która wprowadziła do prozy litewskiej tematykę feministyczną. Tematykę żydowską porusza w swojej twórczości Markas Zingeris (ur. 1947). Sytuacje graniczne jednostki rozpatruje w swoim pisarstwie Vanda Juknaitė (ur. 1949). Dorobek twórczy Sigitasa Parulskisa (ur. 1965) przesiąknięty jest z kolei niewiarą w tradycyjne wartości, takie jak miłość, rodzina itp. Herkus Kunčius (ur. 1965) uważany jest za najbardziej skandalizującego współczesnego pisarza litewskiego, który gra intertekstami kulturowymi, tworzy w utworach surrealistyczną rzeczywistość, operuje estetyką absurdu i groteski. Spośród młodych twórców wyróżnia się Marius Ivaškevičius (ur. 1973). W oryginalny sposób interpretuje on różne kwestie dotyczące historycznej tożsamości Litwinów.

Szczególne miejsce w historii literatury litewskiej zajmuje dramaturgia. Dramaty historyczne Juozasa Grušasa (1901-1986), Justinasa Marcinkevičiusa, groteskowe i paraboliczne dramaty oraz tragikomedie Kazysa Sai (ur. 1932), Juozasa Glinskisa (ur. 1933), pełne lirycznego ciepła i bogate w ironiczne aluzje sztuki Sauliusa Šaltenisa (ur. 1945) przez dłuższy czas określały oblicze litewskiego teatru narodowego.
 
Teatr. Na Litwie jest obecnie 13 teatrów dramatycznych, na czele których stoją uznani reżyserzy. Do ścisłej litewskiej czołówki reżyserskiej należy Eimuntas Nekrošius (ur. 1952), jeden z wybitniejszych reżyserów litewskich, laureat wielu nagród litewskich i międzynarodowych. Wystawił on m. in. Kwadrat J. Jelisiejewej (1981), operę rockową K. Antanėlisa i S. Gedy Miłość i śmierć w Weronie (1982, 1996), Dzień dłuższy niż stulecie Cz. Ajtmatowa (1983), Wujaszek Wania A. Czechowa (1986), Nos N. Gogola (1991). W 1997 roku Nekrošius wyreżyserował Hamlet W. Szekspira, za który przyznano mu najwyższe nagrody na prestiżowych europejskich festiwalach teatralnych. Od 1998 roku Nekrošius kontynuuje swoje reżyserskie poszukiwania w stworzonym przez siebie teatrze „Meno fortas” (Fort sztuki). W 2001 roku reżyser otrzymał prestiżową międzynarodową nagrodę K. Stanisławskiego, m. in. za oryginalne koncepcje interpretacji klasyki. W 2002 roku w Teatro Comunale we Florencji wystawił operę G. Verdiego Makbet.
Mistrzem reinterpretacji klasyki jest Rimas Tuminas (ur. 1952), twórca Wileńskiego Teatru Małego. Pracował on w najważniejszych teatrach europejskich – Wielkiej Brytanii, Finlandii, Rosji, Francji, Niemczech, a także w USA, Meksyku i Kanadzie. Jego spektakle były pokazywane na najróżniejszych scenach teatralnych świata: od Moskwy po Meksyk i Koreę Południową. W ostatnich latach odnosi nieustające sukcesy – zdobył Narodową Nagrodę Islandii w dziedzinie teatru za „Mewę” Czechowa, „Spring of Baltic” w Tallinie, Złotego Lwa we Lwowie, Złotą Maskę w Moskwie, dwukrotnie wygrał Międzynarodowy Festiwal Teatralny „Kontakt”. Laureatami wielu nagród krajowych i zagranicznych są również Jonas Vaitkus (ur. 1944) i młody reżyser Oskaras Koršunovas (ur. 1969), wedle opinii krytyków jeden z najwybitniejszych reżyserów europejskich. Teatr Oskarasa Koršunovasa (OKT) eksperymentuje z różnymi rodzajami literatury, mierzy się z tekstami najtrudniejszymi (jak np. Mistrz i Małgorzata M. Bułhakowa, Król Edyp Sofoklesa), którymi dąży do kształtowania świadomości widza. Koršunovas z premedytacją rozbija swoją twórczość na dwa równorzędne nurty: stricte litewski, który jest prezentacją dla krajowej publiczności najnowszej dramaturgii (np. MAL
ыš M. Ivaškevičiusa, Vienatvė dviese (Samotność we dwoje) S. Parulskisa), oraz tzw. „klasyczny“ (spektakle-manifesty) na potrzeby festiwalowej widowni europejskiej.

Film. Współczesne kino litewskie, istniejące już w nowych warunkach ekonomicznych, staje przed nowymi wyzwaniami artystycznymi. Filmy młodych reżyserów (Šarūnas Bartas, Valdas Navasaitis, Audrius Stonys, Audrius Juzėnas, Arūnas Matelis, Romas Lileikis, Algimantas Maceina, Andrius Šiuša i in.) poszukują kontekstu bądź wyłącznie festiwalowego (wiele litewskich filmów jest pokazywanych na prestiżowych międzynarodowych imprezach filmowych), bądź stricte indywidualnego (autoekspresja twórcy staje się najwyższą jakością sztuki filmowej).

Zasady tradycyjnej kinematografii odrzuca jeden z najbardziej znanych obecnie na świecie reżyserów litewskich Šarūnas Bartas (ur. 1964). Jego film
Trys dienos (Trzy dni, 1991) zdobył nagrodę Jury Ekumenicznego, Wyróżnienie Specjalne FIPRESCI na międzynarodowym festiwalu filmowym w Berlinie oraz nominację do nagrody „Felix” za Najlepszy Młody Film Europejski Roku (Berlin, 1992). Film Koridorius (Korytarz, 1995) uzyskał nagrody FIPRESCI oraz CICAE.  Inne filmy Bartasa (Mūsų nedaug (Jest nas niewielu, 1996), Namai (Dom, 1997), Laisvė (Wolność, 2000)) także pozbawione są konturów narodowych: w uniwersalnej przestrzeni samotny i zagubiony człowiek próbuje pojąć sens swojego życia. Š. Bartas założył w 1989 roku studio filmowe “KINEMA”, które było pierwszą niezależną wytwórnią filmową na Litwie.

Współczesne litewskie kino fabularne staje się głównie kinem eksperymentalnym. Młodzi twórcy traktują obraz jako ekspresywne i intensywne wyobrażenie indywidualne, pod którym pulsuje ledwie dostrzegalna fabuła. Budują obrazy z wyraźną dbałością o wartość estetyczną poszczególnego kadru, który nabiera autonomicznego znaczenia, niezależnie od opowiadanej historii. Tendencja ta jest widoczna także w kinie dokumentalnym (Rudens sniegas (Jesienny śnieg, 1992), reż. V. Navasaitis; Dešimt minučių prieš Ikaro skrydį (Na dziesięć minut przed lotem Ikara, 1990), reż. A. Matelis; Antigravitacija («Antygrawitacja, 1995), reż. A. Stonys).
           
Fotografia artystyczna. Dzieje współczesnej litewskiej fotografii artystycznej nierozerwalnie wiążą się z nazwiskami
А. Sutkusa, А. Kunčiusa, А. Macijauskasa, R. Rakauskasa, V. Luckusa, J. Kalvelisa, V. Straukasa, R. Dichavičiusa i in., tworzących w latach 60. i 70. XX wieku, oraz fotografikami młodszego pokolenia: R. Požerskisem, V. Šontą, S. Žvirgždasem, poszukującymi oryginalnej formy dla oddania ducha narodu, istoty litewskości w postaci człowieka, który nie utracił więzi z ziemią, ojczyzną. Romualdas Požerskis (ur. 1942) znany jest przede wszystkim jako fotografik dokumentalista (najbardziej znane albumy: Ligonineje (W szpitalu), Lietuvos senamiesčiai (Litewskie Starówki), Atlaidai (Odpusty kościelne) i kronikarz „Sąjūdisu”. Zaczął fotografować już pierwsze wiece Ruchu, a zakończył momentem wycofania wojsk rosyjskich. W 1994 roku otrzymał tytuł AFIAP, przyznawany za osiągnięcia w dziedzinie fotografii artystycznej przez Międzynarodową Federację Sztuki Fotograficznej w Genewie.

Do grona wybitniejszych artystów fotografików Litwy należy Kęstutis Stoškus (ur. 1951). Jego prace znalazły się na stronach licznych albumów, katalogów, przewodników turystycznych i czasopism poświęconych sztuce, były wystawiane m. in. w Polsce, w Niemczech, we Francji, na Słowacji, w Chinach i Meksyku. Stoškus kontynuuje tradycje znanych wileńskich fotografików (J. Czechowicza, S. F. Fleury, J. Bułhaka). Artysta nazywany jest często „kronikarzem Wilna”.

W latach siedemdziesiątych pojawiła się grupa młodych artystów fotografików, dążących do umocnienia fotografii jako samodzielnego gatunku sztuki.
А. Budvytis, V. Balčytis, R. Pačėsa, A. Šeškus i in. dążą do czystości plastycznego wyrazu, nie przywiązując wagi do treści. Oryginalnych środków wyrazu poszukują А. Lukys, G. Trimakas, S. Paukštis, coraz odważniej wychodzący poza granice gatunku.

W 1993 roku Litwa została przyjęta do Międzynarodowej Federacji Sztuki Fotograficznej (FIAP), w latach 1976-1999 zaszczytne tytuły AFIAP przyznano 54 autorom. W kolekcji Federacji znajduje się ponad 800 prac litewskich twórców.

Sztuki plastyczne. Ostatnie dziesięciolecie XX wieku w sztuce litewskiej minęło pod znakiem gwałtownej zmiany kryteriów artystycznych oraz plastycznych form wyrazu. Artyści plastycy sugestywnie nawiązują do archetypowych treści zasilających kulturę narodową. Aktywne jest pokolenie artystów, które weszło na scenę artystyczną po 1956 roku (Augustinas Savickas, Silvestras Džiaukštas, Vincentas Gečas, Jonas Švažas, Vladas Karatajus, Aloyzas Stasiulevičius, Algirdas Steponavičius, Birutė Žilytė, Vytautas Valius, Sofija Veiverytė, Kazys Morkūnas, Algimantas Stoškus, Alfonsas Ambraziūnas, Gediminas Jokūbonis i inni).

Jeszcze w okresie radzieckim zaczęła działać oryginalna szkoła malarstwa i grafiki, skłaniająca się w kierunku surrealizmu i ekspresjonizmu. Przedstawicielami tego nurtu są m. in. Vincas Kisarauskas (1934-1988) i Petras Repšys (ur. 1940), uważany za jednego z wybitniejszych litewskich artystów. P. Repšys jest twórcą wszechstronnym. Oprócz grafiki (sztychy, ilustracje książkowe i ekslibrisy) uprawia malarstwo i rzeźbę (plakietki, medale i płaskorzeźby) oraz najprzeróżniejsze techniki (akwafortę, suchą igłę, brąz lany, techniki wytwórczości medali, malarstwo ścienne, rzeźbę w drewnie, litografię).

Nieco na uboczu od ogólnych trendów rozwoju litewskiego malarstwa sytuuje się oryginalna twórczość Šarūnasa Sauki (ur. 1958). W 1989 roku artysta został odznaczony pierwszą w niepodległej Litwie Nagrodą Państwową. Malarstwo Š. Sauki cechuje dialektyka piękna i brzydoty, duchowości i degradacji. Od 1989 roku Sauka jest członkiem Grupy „24”.

W grafice ukształtowała się szczególna interpretacja tradycji sztuki ludowej, oparta na metaforyczności, dekoracyjności, lakonicznych środkach wyrazu (
А
lgirdas Steponavičius, Birutė Žilytė, Vytautas Kalinauskas, Rimtautas Gibavičius, Stasys Krasauskas i in.).

Młodsze pokolenie artystów rzeźbiarzy wybrało rzeźbę kameralną, twórczo nawiązując do tradycji rzeźby litewskiej i w oryginalny sposób transformując formy, łączące konstruktywizm z dekoracyjnością.

 W Polsce na stałe mieszka jeden z powszechnie znanych artystów litewskich Stasys Eidrigevičius (ur. 1949). Jest członkiem Związku Polskich Artystów Plastyków (od 1981). Jest artystą bardzo popularnym i lubianym. Ma swój własny styl, który zyskał mu uznanie zarówno wśród fachowców, jak i publiczności na całym świecie. Jego figuratywną sztukę cechuje atmosfera surrealizmu z akcentami ironii i groteski. Posługuje się różnymi technikami (gwasz, olej, pastel, wykorzystuje rozmaite techniki graficzne). Znany jest m. in. ze swoich plakatów teatralnych czy okolicznościowych (np. na Targi Książki) oraz grafik. Wykonał ilustracje do około sześćdziesięciu książek. Tworzy także ekslibrisy, maski i rzeźby.

Muzyka. Współczesną muzykę litewską charakteryzują poszukiwania indywidualnego stylu, nietradycyjnych gatunków oraz form muzycznych. Powszechnego uznania (także za granicą) doczekała się twórczość kompozytorów z okresu tzw. „przełomu stylistycznego” na początku lat 70., jak Feliksas Bajoras (ur. 1934), Bronius Kutavičius (ur. 1932), Osvaldas Balakauskas (ur. 1937) i Vytautas Barkauskas (ur. 1931). B. Kutavičius jest uważany za jednego z najwybitniejszych i najbardziej oryginalnych twórców litewskich, piszącym muzykę z ducha nowoczesną, a zarazem głęboko osadzoną w bogatej tradycji narodowej. Twórczość V. Barkauskasa, w odróżnieniu od innych wymienionych kompozytorów, nie jest inspirowana folklorem. Charakter jego wybitnie koncertowej muzyki można określić jako ogólnoeuropejski.

Do pokolenia tzw. neoromantyków zaliczani są: Vidmantas Bartulis (ur. 1954), Algirdas Martinaitis (ur. 1950), Onutė Narbutaitė (ur. 1956), Mindaugas Urbaitis (ur. 1952). Ich twórczość charakteryzują „literackie” idee, stylistyka kameralnego minimalizmu, przejawiająca się w cechach archaicznej muzyki ludowej, diatonice, melodyjnej oraz rytmicznej prostocie.

Imię Litwy sławią w świecie soliści operowi Virgilijus Noreika, Irena Milkevičiutė i Violeta Urmana-Urmanavičiūtė, primabalerina Eglė Špokaitė, laureaci międzynarodowych konkursów pianistycznych, profesor konserwatorium w Paryżu Mūza Rubackytė, Petras Geniušas, duet fortepianowy Rūta i Zbignevas Ibelhauptasowie.


Kontakty



Ambasada Republiki Litewskiej w Rzeczypospolitej Polskiej
Al. Ujazdowskie 14
00-478 Warszawa, Polska
Tel. (48 22) 625 33 68
Fax. (48 22) 625 34 40
ambasada@lietuva.pl


Konsulat Generalny Republiki Litewskiej w Warszawie
Al. Ujazdowskie 12 00-478 Warszawa
Tel. (48 22) 635 97 94
Fax. (48 22) 635 60 54
konslt@lietuva.internetdsl.pl


Attaché Specjalny ds Handlowych
Al. Ujazdowskie 12 00-478 Warszawa, Polska
Tel: (48 22) 696 01 40,
(48 22) 696 01 42,
Fax: (48 22) 745 05 95
komercija@lietuva.pl


Attaché Specjalny ds Transportu
Al. Ujazdowskie 12 00-478 Warszawa, Polska
Tel. +48 (22) 745 15 70
Fax: +48 (22) 745 15 71
eirimas@lietuva.pl


Attaché Kulturalny
Al. Ujazdowskie 12, 00-478 Warszawa, Polska
Tel. (48 22) 696 72 80;
(48 22) 745 05 93
Fax.: (48 22) 745 05 92
kultura@lietuva.pl


Centrum Informacji Turystycznej Republiki Litewskiej
Al. Ujazdowskie 12, 00-478 Warszawa
Tel.:(48 22) 696 98 15
Fax: (48 22) 696 98 16
info@litwatravel.com

© www.lietuva.pl